على زمانى قمشه اى
171
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
مثنوى را بهطور پراكنده در كشكول نقل كرده و گردآورندگان ديوان فارسى وى ظاهرا به علت عدم مراجعهء دقيق به كشكول متن ناقصى از اين مثنوى را ارائه كردهاند . نان و پنير ، اين اثر نيز بر وزن و سبك مثنوى مولوى است ؛ « طوطىنامه » ، نفيسى اين مثنوى را كه از نظر محتوا و زبان نزديكترين مثنوى بهائى به مثنوى مولوى است ، بهترين اثر ادبى شيخ دانسته و با آنكه آن را در اختيار داشته جز اندكى در ديوان بهائى نياورده و نام آن را نيز خود براساس محتوياتش انتخاب كرده است . شير و شكر ، اوّلين منظومهء فارسى در بحر خبب يا متدارك است . در زبان عربى اين بحر شعرى پيش از بهائى نيز مورد استفاده بوده است . پس از وى نيز قصايد شيوا و استوارى در اين بحر سروده شده است . شير و شكر سراسر جذبه و اشتياق است و علىرغم اختصار آن مشحون از معارف و مواعظ حكمى است ، لحن حماسى دارد و منظومهاى بدين سبك و سياق در ادب فارسى سروده نشده است ؛ مثنوىهايى مانند « نان و خرما » ، « شيخ ابو الپشم » و « رموز اسم اعظم » را نيز منسوب به دو دانستهاند كه مثنوى اخير به گزارش ميرجهانى طباطبايى از آن سيد محمود دهدار است . شيوهء مثنوىسرايى بهائى مورد استقبال ديگر شعرا ، كه بيشتر از عالمان اماميّهاند ، واقع شده است . تنها نثر ادبى فارسى بهائى كه در ديوانهاى چاپى آمده « رسالهء پند اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش » است . بعضى مكتوبات ملمّع بهائى چاپ شده است . بهائى در عربى نيز شاعرى چيرهدست و زبان دانى صاحبنظر است و آثار نحوى و بديعى او در ادبيات عرب جايگاه ويژهاى دارد . مهمترين و